W ostatnich latach przyczyniłem się do opublikowania sporego zakresu materiału w języku polskim na temat fotometrii lustrzankowej. Postanowiłem to zebrać w jednym miejscu na portalu Proxima.

 

Zachęcam do lektury i wejścia w świat fotometrii DSLR, która nie wymaga wielkich nakładów finansowych. Może nawet odpowiedni sprzęt już jest w posiadaniu osoby zainteresowanej ? Wystarczy aparat cyfrowy (nawet stara lustrzanka cyfrowa np. sprzed 10 lat!), który zapisuje zdjęcia w formacie negatywu cyfrowego (RAW) z obiektywem o ogniskowej >= 50 mm, statyw z głowicą fotograficzną i  wężyk spustowy.

 

1. Polska wersja podręcznika AAVSO do fotometrii lustrzankowej (DSLR)

We wrześniu 2017 roku pod patronatem Proximy wspólnie z Ewą Stokłosą przetłumaczyłem na język polski najnowszą wersję 1.4 podręcznika AAVSO do fotometrii lustrzankowej (DSLR). Jest to prawdziwe kompendium wiedzy na temat tej techniki obserwacyjnej. Można pobrać z portalu AAVSO pod następującym odnośnikiem:

 

2. Artykuły o fotometrii lustrzankowej w Uranii

W Uranii nr 5/2017 znajduje się artykuł pt. „Fotometria lustrzankowa” o podstawach tej techniki obserwacyjnej:

Znacznie rozszerzoną wersje tego artykułu można znaleźć w pkt.3 niniejszej informacji.

W październikowej Uranii nr 5/2018 planowane jest opublikowanie artykułu pt. „Czas na potrójne listopadowe zaćmienie b Persei” - jak rozpocząć fotometrię lustrzankową na przykładzie obserwacji zaćmienia około 20 listopada 2018 r. w potrójnym systemie b Persei (jest to skrócona wersja artykułu z Proximy nr 31 omówionego w pkt. 4. niniejszej informacji):

 

3. Uzupełnienie podręcznika do fotometrii lustrzankowej

Na portalu Proxima dostępny jest PDF z 2017 r. pt. „Wprowadzenie do fotometrii lustrzankowej”:

Warto się z nim zapoznać, ponieważ w szczególności w rozdziale 4 zawiera streszczenie procedury opracowania negatywów cyfrowych do celów fotometrycznych za pomocą IRIS-a autorstwa Marka Blackforda, której wersja w języku angielskim dostępna jest w materiałach dodatkowych do fotometrii lustrzankowej AAVSO:

 

4. Fotometrię lustrzankową czas zacząć od obserwacji b Persei

Na początek przygody z fotometrią lustrzankową polecam fotometrię DSLR potrójnego układu zaćmieniowego b Persei (nie mylić z beta Persei) ze szczególnym uwzględnieniem obserwacji zaćmień. Proxima nr 31 (2/2018) zawiera szczegółowy artykuł na ten temat, wraz z rzeczywistym materiałem ćwiczebnym. Osoby zainteresowane mogą przećwiczyć procedurę przetwarzania zdjęć b Persei, korzystając z zestawu udostępnionego na portalu Proxima pod odnośnikiem:

Jest to archiwum („ZIP”) o wielkości ~100 MB zawierające 5 zdjęć nieba okolicy b Persei oraz 5 klatek kalibracyjnych z prądem ciemnym i 5 – z płaskim polem. Zdjęcia zostały wykonane podczas zaćmienia w lutym 2018 r. moją lustrzanką cyfrową Canon 400D w formacie negatywu cyfrowego (RAW).

W kolejnym kroku należy wykonać automatyczną fotometrię aperturową b Persei (za pomocą darmowego programu IRIS) i uzyskać standaryzowaną fotometrię w barwie „lustrzankowej” TG za pomocą arkusza kalkulacyjnego (arkusz w formacie Excela, ale używany/testowany w Libre Office Calc). Wspomniany arkusz kalkulacyjny przygotowuje dane do raportowania do AAVSO i polskiej bazy obserwacji gwiazd zmiennych.

Wyżej wymieniony arkusz kalkulacyjny do opracowania wyników automatycznej fotometrii za pomocą Irisa jest dostępny pod odnośnikiem:

 

5. Proxima jako źródło materiałów o fotometrii lustrzankowej

Proxima od zawsze wspierała obserwacje fotometryczne ciał niebieskich wykonane technikami cyfrowymi. W szczególności pojawiały się na jej łamach publikacje na temat fotometrii lustrzankowej mojego autorstwa – zarówno z wynikami obserwacji DSLR, jak i zachęcające do ich wykonywania:

  • Proxima nr 11 – obserwacje zaćmienia AZ Cas,
  • Proxima nr 12 – obserwacje komety C/2011 L4 (PanSTARRS),
  • Proxima nr 13 – obserwacje wybuchu wzorcowego układu kataklizmicznego SS Cygni,
  • Proxima nr 17 – kampania obserwacyjna latem 2014 r. zaćmienia EE Cephei,
  • Proxima nr 19 – obserwacje zaćmienia alfa Comae Berenices,
  • Proxima nr 21 – obserwacje zaćmień potrójnego układu b Persei w lutym 2013 i styczniu 2015 r.
  • Proxima nr 29 – obserwacje Rubinowej Gwiazdy (CE Tauri),
  • Proxima nr 31 – obserwacje wszystkich dotychczasowych zaćmień potrójnego układu b Persei,

 

6. Materiały o fotometrii lustrzankowej na polskich forach astronomicznych

Obserwacje zaćmienia w listopadzie 2011 r. w układzie dzeta Aurigae

Obserwacje w październiku-listopadzie 2012 r. eta Geminorum (pulsujący półregularnie czerwony olbrzym w zaćmieniu):

Obserwacje zaćmień b Persei od 2013 roku:

Obserwacje zaćmienia w 2012-2013 r. w układzie podwójnym AZ Cassiopeiae:

Kampania obserwacyjna latem 2014 r. zaćmienia EE Cephei (kameleona wśród układów zaćmieniowych):

Obserwacje „chybionego” zaćmienia alfa Comae Berenices w styczniu 2015 r.

Obserwacje Rubinowej Gwiazdy (CE Tau):

Obserwacje wybuchu nowej karłowatej V392 Persei w 2018 roku:

 

7. Prezentacje o fotometrii lustrzankowej

Prezentacja PTMA Szczecin w 2014 r.:

Seminarium „Gwiazdy zmienne” w Malborku w 2015 r. - prezentacja pt. „Wykorzystanie cyfrowych aparatów fotograficznych do fotometrii gwiazd zmiennych”:

 

Życzę miłej lektury i pogodnego nieba.

Ryszard Biernikowicz (BRIA).

 

 

DSLRZakończone zostały prace nad polską wersją kolejnego podręcznika AAVSO - "The AAVSO DSLR Observing Manual". Można go pobrać z załącznika na dole artykułu lub ze strony AAVSO: https://www.aavso.org/dslr-observing-manual#translations

Ogromne podziękowania należą się osobom, które poświęciły własny czas i bezinteresownie podjęły się zadania przetłumaczenia podręcznika na język polski: Ryszardowi Biernikowiczowi i Ewie Stokłosie.

Tym samym zrealizowaliśmy postawione sobie w ubiegłym roku zadanie stworzenia aktualnych polskich wersji wydanych przez AAVSO podręczników do obserwacji wizualnych, CCD oraz DSLR.

Niezmiernie miło nam poinformować, że ukończone zostały prace nad polską wersją podręcznika AAVSO - "The AAVSO Guide to CCD Photometry". Podręcznik można pobrać bezpośrednio ze strony AAVSO: https://www.aavso.org/ccd-photometry-guide-polish lub można go ściągnąć w całości w załączniku na końcu artykułu. 

CCD manual

Warto odnotować, że jest to pierwsze polskie wydanie tego przewodnika. Mamy nadzieję, że publikacja przyczyni się do zwiększenia zainteresowania polskich miłośników gwiazd zmiennych nowymi technikami obserwacyjnymi z wykorzystaniem kamer CCD, które w ostatnich latach stały się popularnym narzędziem w rękach astronomów amatorów. Chcielibyśmy, aby lepsza dostępność tak nowoczesnej technologii miała bezpośrednie przełożenie na ilość i jakość obserwacji wykonywanych przez polskich obserwatorów oraz popularyzację wiedzy na temat tych interesujących obiektów.

Podręcznik zapewne nie jest pozbawiony wad tłumaczeniowych. Dlatego zwracamy się do Czytelników z prośbą o zgłaszanie zauważonych błędów technicznych, czy stylistyczno-gramatycznych, do naszej redakcji pod adres e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript., lub w komentarzach. Zgromadzone uwagi zostaną uwzględnione przy kolejnej aktualizacji.

W imieniu Zespołu Proximy oraz naszych współpracowników ze strony AAVSO chcielibyśmy na koniec złożyć szczególne podziękowania osobom, które przyczyniły się do powstania polskiej wersji tego podręcznika, tj.: Romanowi Korczykowi, Łukaszowi Socha, Dominikowi Gronkiewiczowi oraz Adamowi Popowiczowi. To dzięki wysiłkowi tych osób i ich bezinteresownemu zaangażowaniu możemy oddać ten podręcznik w ręce czytelników!

kalkulatory

baner GCVSbaza ptma baner pod

Warto przeczytać

"Historia obserwacji gwiazd zmiennych"
Biuletyn nr 26 (4/2016)

"Obserwacje pochodni fotosferycznych
w świetle białym – morfologia
oraz pomiar nasilenia"
Biuletyn nr 22 (4/2015)

"Klasyfikacja grup plam słonecznych
wg McIntosha"
Biuletyn nr 21 (3/2015)

"Grupy, plamy, cienie i półcienie"
Biuletyn nr 20 (2/2015)

"Podstawowe indeksy aktywności słonecznej. Liczba Wolfa (R) oraz Classification Values (CV)"
Biuletyn nr 19 (1/2015)

"Utrata masy – jej wpływ na ewolucję i los bardzo masywnych gwiazd"
Biuletyn nr 18,19,20 (4/2014-2/2015)

"Amatorska próba stworzenia modelu wybuchów supernowych na podstawie własnych obserwacji astronomicznych"
Biuletyn nr 12 (2/2013)

"Klasyfikacja i nazewnictwo protuberancji"
Biuletyn nr 11 (1/2013)

"Amatorska fotometria CCD w praktyce
+ egzoplanety metodą tranzytową"
Biuletyn nr 8 (2/2012)

"O długości ekspozycji i ilości zdjęć 
w astrofotografii słów kilka"
Biuletyn nr 7 (1/2012)

"Krótki przepis na rozpoczęcie znajomości
z amatorską fotometrią gwiazd zmiennych"
Biuletyn nr 7 (1/2012)

"Jak zabrać się za fotometrię CCD
gwiazd zmiennych"
Biuletyn nr 6 (4/2011)

"Wyznaczanie współrzędnych heliograficznych plam słonecznych"
Biuletyn nr 4 (2/2011)